على زمانى قمشه اى

479

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

از اجرام آسمانى برشمرده است . نظامى نيز فهرستى از نامهاى صورتهاى فلكى منطقة البروج فراهم آورده است با اين توضيح كه نظامى ، برابر سنّت « هفته شمارى » در اسلام ، هفته را از شنبه ، و مسعود سعد سلمان آن را از يكشنبه ، براى سنّتى كهن و غير اسلامى ، آغاز كرده است . امير خسرو دهلوى نيز نام روزهاى هفته را برشمرده و همانند نظامى ، آن را از شنبه آغاز نموده است . به نام ماه‌هاى سال در گاه‌شمارى هجرى قمرى و يزدگردى و نام ماه‌هاى سلوكى ، مثلا آب ، كانون و حزيران اشاراتى وجود دارد . تطبيق تقريبى موقعيت ماهها در گاه‌شمارى سلوكى با موقعيت فصول ، باعث رواج صورتهاى ادبى - شعرى اين ماهها در ادب فارسى شده است ؛ از جمله ، ارتباط گرما با تموز و اشاره به گرماى طاقت‌فرسا در اين ماه و نيز قرار گرفتن ماه آذار در فصل پاييز و شدت ريزش باران بجز استفاده از نام ماهها به بعضى موقعيتهاى نجومى / گاه‌شمارى نيز اشاره شده است ؛ از جمله ، ورود خورشيد به برج حمل كه زمان برابر شدن طول روز و شب ( اعتدال بهارى ) است . و مقايسهء آن با ورود خورشيد به برج ميزان در فصل پاييز و برابر شدن دوبارهء طول روز و شب ( اعتدال پاييزى ) ، پنج روز اندرگاه در گاه‌شمارى يزدگردى كه موقعيتهاى بىهويت و نامعلوم به آن تشبيه شده است ، اشاره به جشنها و موقعيتهاى خاصگاه‌شمارى ، مانند عيد بهمنگان ( بهمنجنه ) چند نمونه از اعياد مسيحى ، جشن نوروز در فروردين‌ماه و روز ترويه ( روز هشتم ماه ذيحجّه ) و اشاره به اعمال كبيسه در سالها . از ميان انواع گاه‌شماريهاى رايج در ايران ، چندين بار به گاه‌شمارى جلالى اشاره شده است ، از جمله در اين بيت حافظ : ز خطّت صد جمال ديگر افزود * كه عمرت باد صدسال جلالى ( و نيز اين بيت منسوب به حافظ با نسخه‌بدلهايى كه خانلرى ذكر كرده :